“Vua” vọng cổ Viễn Châu “Thầy Bảy vẫn sống mãi với kho tàng cổ nhạc đồ sộ”

NSND Viễn Châu là người đã khai sinh ra thể loại tân cổ giao duyên và vọng cổ hài. Ông cũng chính là bậc thầy đào tạo ra nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương danh tiếng. Ông ra đi để lại gia tài đồ sộ với những tác phẩm đậm đà cốt cách Nam bộ, thấm đẫm tình người, tình quê hương.

Đam mê đờn ca tài tử từ bé NSND Viễn Châu tên thật Huỳnh Trí Bá, sinh năm 1923, tại Trà Vinh, xuất thân trong gia đình vọng tộc, thân phụ là Hương cả. Ông là con thứ 6 trong gia đình Nho giáo, ông còn có tên Bảy Bá theo cách gọi thứ của người miền Nam. Nhiều nghệ sĩ gọi ông với cái tên thân thuộc “thầy Bảy”.

NSND Viễn Châu (thứ ba từ phải sang) vui mừng đón nhận Huân chương Lao động hạng ba (2014)

Thuở còn học ở trường, ông đã mê đờn ca và thường có mặt trong các buổi đờn ca tài tử. Sự hiểu biết bài bản cải lương là do ông học lóm từ chương trình ca cổ nhạc ở đĩa nhựa và đài phát thanh. Năm 15 tuổi, ông tỏ ra xuất chúng về ngón đàn tranh. Vừa tròn 20 tuổi, theo lời rủ rê của người bạn, ông tìm đến Đài phát thanh Sài Gòn xin đờn thử. Nhờ ngón đờn tài hoa, ông được nhận vào ngay. Khi ấy, Bảy Bá có quen với nhạc sĩ Mười Còn, lúc đó đang đờn cho đoàn Việt kịch Năm Châu (NSND Năm Châu). Bất ngờ, trước chuyến lưu diễn ra Hà Nội, nhạc sĩ đàn tranh của đoàn bị bệnh, Bảy Bá được nghệ sĩ Mười Còn kêu vào thế chân. Từ đó, ông có cơ hội tiếp xúc với các nghệ sĩ Năm Châu, Lê Hoài Nở, Trần Hữu Trang, Duy Lân… và bắt đầu học sáng tác.

Có lẽ chính niềm đam mê đờn ca từ bé và có ngón đàn tranh điêu luyện, lại có cơ hội tiếp xúc, học hỏi với nhiều tên tuổi nghệ sĩ lớn thời bấy giờ đã cho ông vốn kiến thức, kinh nghiệm, vốn sống trong sáng tác. Đồng thời, soạn giả Viễn Châu là người luôn học hỏi, đọc nhiều, nhiều tác phẩm văn học kinh điển đã đi vào tiềm thức, được ông chắt lọc, chọn lựa để khi ông viết thì bài vọng cổ nào cũng làm cho giới mộ điệu say mê với những ca từ dễ nhớ.

Cùng với sự học không ngừng và khả năng sáng tạo không ngơi nghỉ, đến khi rời cõi tạm, soạn giả – NSND Viễn Châu đã để lại cho đời hơn 2.000 bài ca vọng cổ và 70 vở cải lương. Ông thực sự xứng đáng khi được xưng tụng là “vua vọng cổ”. Nhiều bài hát của soạn giả Viễn Châu gắn liền với nhiều danh ca như “Tình anh bán chiếu” (NSND Út Trà Ôn), “Hoa lan trắng” (NS Út Bạch Lan), “Áo tình đắp mộ người yêu” (NSƯT Ngọc Giàu), “Quan âm Thị Kính” (NSƯT Lệ Thủy), “Tu là cội phúc” (NS Minh Cảnh), “Lắng tiếng chuông ngân” (NSƯT Thanh Nga), “Mồ chồng ngọn cỏ còn xanh” (NSƯT Minh Phụng),… Và sau này là các nghệ sĩ trẻ như Vũ Linh, Kim Tử Long, Thoại Mỹ, Vũ Luân…

NSND Lệ Thủy và "Vua vọng cổ" Viễn ChâuNSND Lệ Thủy và “Vua vọng cổ” Viễn Châu

Nhiều người cho rằng những bài vọng cổ của soạn giả Viễn Châu sống lâu được trong lòng người mộ điệu có lẽ bởi ca từ dễ ca, dễ nhớ nhưng các bài vọng cổ của ông lại hàm chứa một lượng kiến thức rất sâu rộng, từ dân ca, tục ngữ đến các điển tích xa xưa. Cái hay là ông đưa những kiến thức đó vào trong bài ca một cách rất ngọt.

Để có được gia tài đồ sộ là những tác phẩm này, sinh thời ông cho biết, gia đình chính là chiếc nôi khơi nguồn cảm hứng nghệ thuật cho mình: “Cha tôi là Hương cả trong làng, biết Hán văn, lại rất mê cổ nhạc. Anh em chúng tôi vừa lớn lên được ông nội và cha dạy cho Hán văn và khuyến khích chơi nhạc. Tôi rất thích chơi đờn tranh tài tử. Chính nhờ ngón đờn tranh đã nuôi sống tôi trong thời gian đầu lang thang lên Sài Gòn chơi nhạc”.

Nhưng ít ai ngờ rằng, vợ ông chính là người đọc bản thảo khi vừa khô mực. “Trong đời này, nếu không có bà xã, tôi khó mà đủ sức để sáng tác hơn 2.000 bài vọng cổ và 70 kịch bản cải lương. Vợ tôi là người đọc bản thảo đầu tiên, rồi sắp xếp, ghi chú cẩn thận như một thư ký cần mẫn, giúp tôi hoàn thành đúng hẹn đơn đặt hàng cho các hãng dĩa, đoàn hát. Có giai đoạn tôi còn tham gia viết báo, viết truyện nhiều kỳ, rồi cung cấp bài vọng cổ mới cho các tạp chí. Bà nắm hết tất cả “mối mai” để giao nhận và ký nhuận bút” – trích từ Hồi ký NSND Viễn Châu.

Bà Đạo là người bạn đời đồng hành với Viễn Châu từ khi là cô gái 18 tuổi. Bà sinh cho ông nhiều người con và vất vả lo toan việc nhà, nuôi dạy các con ăn học. Suốt những năm tháng bên nhau, ông chưa bao giờ một lần lớn tiếng với vợ. Mỗi dịp Tết, trước mặt các con, ông thường gửi lời cảm ơn vợ: “Nhờ em, anh mới có đám con ngoan như vậy. Em và các con là niềm hãnh diện của anh”. Soạn giả lừng danh luôn xưng hô “anh – em” ngọt ngào với vợ ngay cả khi hai người đều đã đầu bạc, chân run.

Thầy của nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương nổi tiếng

Nói về người thầy đáng kính của mình, NSND Lệ Thủy bùi ngùi chia sẻ: “Có thể nói thầy Bảy là người phát hiện khả năng của tôi từ hồi 13, 14 tuổi, bắt đầu từ vở Quan âm Thị Kính. Mỗi lần đưa tôi vào phòng thu, thầy phải bắc ghế cho tôi đứng lên ca, rồi đánh nhịp, chỉ bảo cho tôi luyến láy. Từ đó, đi ca ở đâu người ta cũng yêu cầu tôi hát bài của thầy… Thầy là người góp phần tạo nên tên tuổi của nhiều nghệ sĩ lớn”.

Từ trái qua: NSƯT Út Bạch Lan, GS-TS Trần Văn Khê, NSND Viễn Châu, NSƯT Ca Lê Hồng trong một cuộc hội ngộ 1995 – Ảnh: Thanh Hiệp

NSƯT Kim Tử Long cho biết, anh học ở ông rất nhiều, xem ông là sao Bắc Đẩu cho nghị lực để rèn luyện, trau dồi, học hỏi thêm cách ca diễn, để qua đó hoàn thiện khẳng định phong cách riêng chính mình. “NSND Viễn Châu mỗi lần gặp chúng tôi, thế hệ nghệ sĩ trẻ ông đều căn dặn phải giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, ông nói: đạo đức là bài học đầu tiên của người nghệ sĩ”, NSƯT Kim Tử Long chia sẻ.

Đối với NSND Kim Cương, NSND Viễn Châu là một người tài đức vẹn toàn: “Nhiều thập niên qua, anh Bảy vẫn luôn chung thủy với chị Đạo. Giới soạn giả, tác giả, nhạc công nhất là danh cầm chắc chắn có nhiều cuộc tình nhưng anh Bảy vẫn một mực chung thủy. Tài năng, đạo đức, cách sống của anh Bảy sẽ được công chúng nhớ mãi”.

Còn với người học trò – cố NSƯT Út Bạch Lan sinh thời đã có lần cảm động chia sẻ: “Trong quá trình làm nghề, nhiều lúc tôi nản lòng, định rời xa nghề, xa lánh tất cả thì thầy xuất hiện, an ủi, động viên. Khi thầy viết cho tôi bài Hoa lan trắng, cầm bản vọng cổ, tôi ca nho nhỏ, ca cho thấm vào tim và cứ thế nó đi vào tiềm thức. Thầy Bảy đã viên mãn! Thầy đã bỏ con đi nhưng con tin không phải là sự mất mát vì kho tàng cổ nhạc với biết bao tuyệt tác bất hủ của thầy để lại cho đời, vẫn còn nguyên vẹn trong trái tim tôi và những người yêu cổ nhạc Việt”, cố NSƯT Út Bạch Lan chia sẻ.

“Vua vọng cổ” Viễn Châu trút hơi thở cuối cùng lúc 13 giờ 15 ngày 1.2.2016 tại nhà riêng trong sự bàng hoàng của con cháu, các nghệ sĩ và giới mộ điệu. Trước đó, ông cùng gia đình chọn Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương làm nơi yên nghỉ cho mình. Nhạc sĩ Trương Minh Châu, con trai cố NSND Viễn Châu, cho biết: “Ban đầu, gia đình chúng tôi bỏ tiền xây dựng khu mộ cho ông, còn đất do Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương tặng. Tuy nhiên, Ban giám đốc nghĩa trang này đã có nhã ý xây tặng luôn khu mộ nên số tiền 30 triệu đồng làm mộ, gia đình chưa sử dụng sẽ dành làm quỹ giúp xây mộ cho những nghệ sĩ, công nhân hậu đài nghèo khó khi họ qua đời”.

Mộ của NSND Viễn Châu được xây trang trọng trong khu Đường nghệ sĩ của Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương. Đến nay, vẫn luôn có khách viếng thăm và nghiêng mình tri ân người nghệ sĩ tài hoa của mảnh đất Nam bộ, người đã để lại gia tài là kho tàng cổ nhạc đồ sộ cho hậu thế.

Tác giả: Ánh Hường

>> Xem thêm: Nhớ Vương Liêm – 60 năm mới nhận ra nhau! (1959 – 2019)

Tổng quan về Cphaco
Tổng quan về Cphaco

Được thành lập từ năm 2006, công ty cổ phần đầu tư xây dựng Chánh Phú Hòa (Cphaco) là đơn vị tiên phong xây dựng mô hình hoa viên nghĩa trang tại Việt Nam - Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương được quy hoạch và xây dựng như một nghĩa trang văn minh, xanh sạch đẹp, nhằm giữ gìn cảnh quan và bảo vệ sự trong lành của môi trường. Trong suốt hơn 10 năm hoạt động, công ty Cphaco không ngừng đổi mới và phát triển thêm nhiều lĩnh vực nhằm cung cấp các dịch vụ an táng trọn gói giúp khách hàng an tâm lên kế hoạch yên nghỉ cho bản thân và gia đình trong tương lai.

Bình luận

Email của bạn được giữ bí mật. Những ô có dấu * là bắt buộc