Thanh Minh giỗ họ

Người Phương Tây không phải ngẫu nhiên mà nhận xét: “Người Việt Nam coi trọng người chết hơn người sống”. Cứ nhìn vào những kỳ lễ lạt, cúng kính tất sẽ thấy được về mặt nào đó nhận xét trên của họ không phải là không có lý do xác đáng…

Tưởng nhớ đến những người đã nằm xuống là nghĩ về nguồn cội, là nhớ đến công ơn của những người đã từng lao tâm khổ trí để lại cho những người sống những thành quả của họ, tinh thần cũng như vật chất, nên không thể không trân trọng kính bái, dù những người đó đã từ cõi đời thường ra đi, hay từ nơi thế giới huyền vi thần thoại của đời sống tâm linh mà có. Trong những lễ cúng bái trang trọng đó, ngày giỗ họ trong dịp tiết Thanh minh vẫn là ngày không thể thiếu.

Tiết Thanh minh nằm trong tháng 3 âm lịch. Ấy là thời điểm trời trong gió mát, cây cỏ khoe tươi, phong cảnh hữu tình nên người xưa đã chọn làm ngày hội đạp trên cỏ xanh (đạp thanh) đồng thời cũng là ngày để người sống tưởng nhớ đến những người đã ra đi vào cõi vĩnh hằng.

Thanh minh trong tiết tháng ba

Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh.

(Kiều – Nguyễn Du)

Đại lễ cầu siêu hàng năm được tổ chức tại Hoa viên NT Bình Dương với hơn 7000 người tham gia

Theo quan điểm “Sống có nhà, thác có mồ”, “Dương sao âm vậy” (Dương gian âm phủ đồng nhất lý) nên nhà nhà cùng nhau đi tảo mộ để làm mới nơi cư ngụ của thân nhân đã quá cố để họ cũng được tận hưởng niềm vui như thuở sanh tiền. Đồng thời với việc tảo mộ là thiết lễ cúng giỗ chung trong tộc họ để cùng tưởng nhớ đến người xưa. Việc cúng giỗ này được gọi là ngày giỗ họ.

Tộc họ nào ít người, không có nhiều chi phái thì ngày giỗ họ được tổ chức ngay tại từ đường. Tộc họ nào đông người, có nhiều chi phái, thiết lập được nhà thờ họ thì lễ cúng được tổ chức ngay tại đây. Cá biệt, cũng có tộc họ không lấy ngày Thanh minh làm ngày giỗ họ, mà lấy ngày mất của Tổ khảo lâu đời của tộc họ làm ngày giỗ chính.

Ở quê tôi bất cứ gia đình nào cũng đều lập bàn thờ đặt ngay nơi trang trọng nhất trong nhà. Đến ngày kỷ niệm của người đã khuất, dù giàu dù nghèo, đều tổ chức cúng bái thật trang nghiêm, mời bà con quyến thuộc về cùng tham dự. Nhưng việc cúng bái riêng lẽ ấy cũng chỉ dành cho người đã khuất có từ ba đời trở lại. Những bậc tiền bối lâu đời hơn đều được thỉnh về thờ ở nhà từ đường hoặc nhà thờ họ. Nói như thế không có nghĩa là từ đường hoặc nhà thờ họ chỉ dành riêng để thờ cúng những bậc tiền bối cao đời, mà nơi đây còn là nơi tập họp để thờ cúng tất cả những hương linh trong tộc họ không phân biệt nội ngoại.

Như đã nói, các tộc họ lớn hoặc vừa đều có nhà thờ họ riêng để thờ phượng các bậc “cao tằng, tổ khảo” và những người đã quá vãng trong tộc họ. Nhà thờ họ được xây cất trên một khu đất tương đối thuận lợi do sự đóng góp của bà con trong tộc họ tùy theo khả năng, nhà được chia làm ba gian để thờ phượng tiên linh, hương linh tùy theo hệ phái lớn nhỏ xa gần mà đặt bài vị thứ bậc cao thấp khác nhau. Hai bên nhà thờ chính còn có nhà Đông dùng cho việc cất giữ dụng cụ và nấu nướng, nhà Tây dùng làm nơi đãi ăn trong những ngày lễ cúng. Người Trưởng tộc có trách nhiệm tổng thể. Hằng năm đều có bầu ra ban quản lý để luân phiên nhau lo việc hương khói, tế tự. Nhà thờ họ nào cũng có khu đất riêng dùng để canh tác, lấy lợi tức dùng vào việc hương khói hằng ngày và chi phí cúng giỗ hằng năm. Khu đất để canh tác này gắn liền với nhà thờ họ. Ngoài ra, còn có sự đóng góp tùy tâm, tùy lực của con cháu trong tộc họ xa gần.

Có tộc họ thiết lập được gia phả. Có tộc họ chỉ ghi chép vào quyển sổ lớn tất cả danh tánh của bà con thuộc các hệ phái xa gần. Gia phả hoặc quyển sổ này được cất giữ cẩn thận trong nhà thờ họ (hoặc từ đường) và chỉ lấy ra vào ngày lễ chính thức trong năm để đích thân người Trưởng tộc bổ sung thêm danh sách. Và đây cũng là sự kết nối thân tình trong tộc họ để con cháu có thể biết rõ được nguồn gốc. Ông bà ta bảo: “Bà con chín đời không nhìn trời đánh” để nhắc nhở con cháu lúc nào cũng phải nghĩ nhớ về cội rễ của mình.

Đến ngày giỗ họ, tất cả con cháu dù làm ăn xa bất cứ nơi nào cũng tìm cách trở về. Họ hàng tụ tập lại thật đông vui. Nhiều người cũng nhờ đó mà biết được mình thuộc hệ phái nào, bà con ra sao, ở cương vị nào trong tộc họ. Làm ăn phương xa, đôi lúc gặp nhau mà vẫn cứ tưởng người dưng!. Thậm chí đến việc tình cảm giữa đôi lứa cũng đã xảy ra lầm lẫn. Có về sống với tộc họ trong ngày cúng giỗ mới thấy được mình là ai, phải nên làm gì.

Giỗ họ thường tổ chức liên tục hai ngày, có đủ cờ đuôi nheo cắm song song hai hàng trước sân, có nhạc bát âm, có chiêng trống, có chánh tế, phụ tế, bồi tụ,… đầy đủ đúng theo với nghi thức cổ truyền. Ngày đầu tiên gọi là Tiên thường, cũng là thời gian gặp gỡ để “Ôn cố tri tân”, góp ý xây dựng cho những người lầm lỡ tai tiếng, ngợi khen những cá nhân, gia đình sống tốt đẹp. Ngày ấy cũng là lúc để bầu chọn (hay lưu nhiệm) ban quản lý mới của nhà thờ họ, hoạch định chương trình cho năm tới.

Ngày hôm sau mới là ngày Chánh kỵ, được tiến hành ngay từ lúc 4-5 giờ sáng, nghiêm trang theo đúng với nghi lễ cổ truyền. Tất cả đều ngưng công việc để hướng về lễ cúng bằng tấm lòng nhớ tưởng đến người xưa. Thầy lễ xướng cúng, đồng thời nhạc bát âm trỗi lên đúng theo với nghi thức. Sau phần hiến cúng, lần lượt từng nhóm người vào trước các bàn thờ trang nghiêm lễ lạy. Trong lúc ấy, nhạc bát âm tuy không còn trổi lên nhưng chiêng trống vẫn liên tục nổi lên đều đặn cho đến dứt người lễ lạy cuối cùng mới thôi. Sau phần cúng lễ, tất cả phẩm vật đều được hạ xuống, dọn ra nơi chiếc bàn đã kê sẵn ở nhà Tây để mọi người cùng nhau vui vẻ… hầu tàn. Cá biệt, có nhà thờ họ còn kéo dài đến ngày thứ ba, gọi là hậu thường.

Quê tôi có nhiều tộc họ nên có nhiều nhà thờ họ được thiết lập, và đều tổ chức ngày giỗ họ vào đúng dịp Tiết Thanh minh hằng năm. Vào ngày ấy, cứ vào khoảng 4 đến 5 giờ sáng đã nghe tiếng chiêng, tiếng trống vang vọng gần như khắp bốn hướng đông tây nam bắc đều cùng lúc nổi lên. Vừa thấy nôn nao, vừa nghe ấm cúng vô cùng. Giữa cuộc sống đời thường vẫn hàm chứa đầy tràn những nét đẹp tâm linh.

Lâu rồi chưa có dịp về quê, nhưng mỗi năm vào Tiết Thanh minh tôi thường về chiêm lễ tại Hoa Viên Nghĩa Trang Bình Dương và đây chính là lúc hồi tưởng lại quê xưa vào những ngày lễ hội. “Chẳng biết giỗ họ nay có còn như trước?”

Ảnh Flycam : Đại lễ cầu siêu được tổ chức tại Linh Hoa Tuệ Đàn – Hoa viên NT Bình Dương

Tác giả: Kim Hoa

Tổng quan về Cphaco
Tổng quan về Cphaco

Được thành lập từ năm 2006, công ty cổ phần đầu tư xây dựng Chánh Phú Hòa (Cphaco) là đơn vị tiên phong xây dựng mô hình hoa viên nghĩa trang tại Việt Nam - Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương được quy hoạch và xây dựng như một nghĩa trang văn minh, xanh sạch đẹp, nhằm giữ gìn cảnh quan và bảo vệ sự trong lành của môi trường. Trong suốt hơn 10 năm hoạt động, công ty Cphaco không ngừng đổi mới và phát triển thêm nhiều lĩnh vực nhằm cung cấp các dịch vụ an táng trọn gói giúp khách hàng an tâm lên kế hoạch yên nghỉ cho bản thân và gia đình trong tương lai.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *