Tìm hiểu về “lễ xá tội vong nhân”

Tín ngưỡng cổ truyền tin rằng con người có hai phần: hồn và xác. Khi chết, hồn lìa khỏi xác, xác bị phân hủy còn hồn sẽ tiếp tục tồn tại. Hồn có thể về trời, hoặc đầu thai kiếp khác (làm người hoặc vật), hoặc bị đày xuống địa ngục tùy theo những điều lành hay dữ mà người đó làm khi còn sống. Tuy nhiên, dân gian cũng tin rằng, nếu một người bị chết oan hoặc do tác động của những nghiệp xấu, các cô hồn không (hoặc chưa) được cõi nào tiếp nhận, phải lang thang và chịu đói rét, hoặc quấy rối người sống. Vì tin có linh hồn nên đa số người Việt Nam giữ tục lệ thờ cúng tổ tiên và người thân đã qua đời, kể cả khi việc thờ cúng này không phù hợp với giáo lý của tôn giáo mà họ theo.

Cúng cô hồn có thể là một hành vi mang tính nhân đạo, để “cứu giúp” những linh hồn khốn khổ. Nhưng đồng thời, cúng cô hồn cũng có thể là mong khỏi bị các oan hồn quấy phá, được họ “hỗ trợ”. Có những gia đình làm kinh doanh, họ cúng cô hồn nhiều lần trong năm, thường vào các ngày 2 và 16 âm lịch mỗi tháng. Trong các dịp cúng giỗ, ngoài cúng vái tổ tiên, người ta còn làm một mâm cỗ để cúng cô hồn. Dịp cúng cô hồn lớn nhất là ngày rằm tháng bảy, trùng với lễ Vu Lan của Phật giáo. Một số người tin rằng việc cúng cô hồn bắt nguồn từ ngày lễ Vu Lan này. Phong tục cúng cô hồn có nguồn gốc từ Trung Quốc. Phật tử Trung Hoa gọi lễ cúng này là “Phóng diệm khẩu”, tức là cúng để bố thí và cầu nguyện cho loài “quỷ đói miệng lửa”. Nhưng dân gian thì hiểu rộng ra và nói trại đi thành “cúng cô hồn”, tức là cúng thí cho những vong hồn vật vờ, không có ai là thân nhân trên trần gian cúng bái.

Phong tục cúng cô hồn có liên quan đến câu chuyện giữa ông A Nan Ðà (thường gọi tắt là A Nan) với một con quỷ miệng lửa (diệm khẩu). Một buổi tối, A Nan đang ngồi trong tịnh thất thì thấy một con ngạ quỷ thân thể khô gầy, cổ nhỏ mà dài, miệng nhả ra lửa bước vào. Quỷ cho biết rằng ba ngày sau, A Nan sẽ chết và sẽ luân hồi vào cõi ngạ quỷ miệng lửa, mặt cháy đen như nó. A Nan sợ quá, bèn nhờ quỷ bày cho phương cách tránh khỏi khổ đồ. Quỷ đói nói: “Ngày mai ông phải thí cho bọn ngạ quỷ chúng tôi mỗi đứa một hộc thức ăn, và soạn lễ cúng dường Tam Bảo thì ông sẽ được tăng thọ, còn tôi sẽ được sinh về cõi trên”. A Nan đem chuyện bạch với Ðức Phật. Đức Phật bèn cho bài chú gọi là “Cứu bạt diệm khẩu ngạ quỷ Ðà La Ni”. A Nan đem tụng trong lễ cúng và được thêm phúc thọ… Phong tục cúng cô hồn bắt nguồn từ sự tích này nên ngày nay người ta vẫn nói: cúng cô hồn là Phóng diệm khẩu, với nghĩa gốc là “thả quỷ miệng lửa”.

Ở Trung Quốc, việc cúng cô hồn được thực hiện vào ngày 14 tháng 7 âm lịch, còn ở Việt Nam thời gian này kéo dài nguyên một tháng, không ấn định riêng ngày nào. Mặt khác, dân gian còn gọi tháng bảy là “tháng cô hồn” không đem lại may mắn nên người ta thường tránh khởi sự làm ăn mua bán lớn xây nhà trong thời gian này.

Người Việt trong truyền thống cho rằng ngày 15/7 âm lịch là ngày “mở cửa ngục” để các cô hồn nhận đồ cúng tế cũng như quần áo, và một ít tiền vàng, mã, do vậy ngày này còn gọi là ngày xá tội vong nhân. Khi thực hiện lễ này người Việt cũng nhân đó mà làm lễ cầu siêu cho gia tiên và gửi biếu chút vàng mã cho các chân linh gia tiên nhằm thể hiện sự hiếu thảo của con cháu đối với các bậc sinh thành.

Đa dạng đồ lễ cúng cho cô hồn

Các món đem cúng thường có hương, hoa, đèn, nước lã, kẹo, bánh, khoai, oản khảo, xôi nắm, chuối, muối, gạo, trầu cau, gà, ngũ quả, giò, canh, rượu, trầu cau, bia, thuốc lá, một chút tiền vàng, đôi bộ quần áo, vàng mã … nói chung có gì cúng nấy, tùy vào khả năng kinh tế của người cúng. Trong chùa hoặc tại các gia đình có truyền thống Phật giáo, người ta cúng bằng các món ăn chay.

Mâm cỗ cúng cô hồn này sẽ được đặt trước cửa nhà, chùa, đình. Đồ cúng thường được bày trong một nia lớn. Nhưng một món đặc biệt hay gặp trong mâm cỗ cúng cô hồn ở Bắc Bộ là món cháo loãng. Bởi vì người ta tin rằng: món này dành cho những linh hồn bị đày đọa phải mang thực quản nhỏ hẹp không thể nuốt được thức ăn thông thường. Tại các đình, chùa ở miền Bắc nước ta, lễ cúng cháo được tổ chức qui mô hơn, có lập đàn tràng cầu siêu cho các vong linh trước khi thí cháo. Tại đây, cháo được đựng trong các bồ đài lá mít cắm dọc theo hai bên vệ đường dẫn vào lễ đài.

Người ta còn vẩy cháo ra hai bên đường để những cô hồn già cả ốm yếu cũng nhận được chút phần. Của ít, lòng nhiều, các bài văn cúng chúng sinh nhắc đến trăm nghìn kiểu chết từ chiến tranh đến trộm cướp, sát phạt nhau vì tiền, vì tình cho đến ốm đau bệnh tật, vận hạn, nghiệp chướng…

Cúng rằm tháng 7 như thế nào? Người Việt có hai ngày cúng rằm quan trọng nhất trong năm là rằm tháng Giêng và rằm tháng 7. Nếu như lễ cúng rằm tháng Giêng được tiến hành với mong cầu một năm mạnh khỏe, làm ăn phát tài phát lộc thì lễ cúng rằm tháng 7 lại là lễ cúng mang nhiều ý nghĩa tưởng nhớ người thân. Bởi rằm tháng 7 còn có tên gọi khác là Tết Trung Nguyên hay Lễ Vu lan báo hiếu mẹ cha. Tháng 7 âm cũng là tháng an yên của sự báo hiếu, hiếu với ông bà, bậc thân sinh phụ mẫu nơi trần thế và hiếu với gia tiên tiền tổ, các hương linh trong nhà đã khuất bóng nơi âm thế.

Ngay từ ngày mùng 1 tháng 7 âm lịch, nhà nhà đã lên kế hoạch chuẩn bị lễ cúng rằm chu đáo. Trong tín ngưỡng dân gian của người Việt, tháng 7 âm lịch cũng là tháng của người âm. Vì thế trong tháng này, ngoài chuẩn bị đầy đủ lễ cúng Phật, cúng gia tiên, các gia đình cũng chuẩn bị lễ cúng chúng sinh, tăng cường làm việc thiện, giúp đỡ những người nghèo khó. Lễ cúng rằm tháng 7 ngoài ý nghĩa cầu bình an, còn là nét đẹp trong văn hóa “uống nước nhớ nguồn”, răn dạy con cái biết hiếu thảo với cha mẹ.

Cúng rằm tháng 7 vào ngày nào?

Có điều đặc biệt, tại nhiều vùng, lễ cúng rằm tháng 7 lại không diễn ra vào đúng ngày 15/7 âm lịch. Thông thường dân gian sẽ cúng từ 1-14/7 âm lịch. Tục lệ này có lẽ xuất phát từ quan niệm rằng, vào ngày rằm tháng 7 sẽ có rất nhiều vong hồn được “thả” đi lang thang trên trần gian, các cụ có thể không nhận được gì của con cháu cúng tế. Lễ cúng rằm tháng 7 không nhất thiết phải chọn ngày đẹp, cứ trước ngày 15/7 âm lịch và có thành tâm là được.

Việc cúng như vậy là do quan niệm từ ngày 2-14/7 âm lịch, Diêm vương sẽ cho mở cửa Quỷ Môn Quan để các vong hồn được về với dương giới, thụ hưởng những đồ vật mà người dân cúng tế. Năm 2020, trong các ngày trên có ngày 12/7 âm lịch là ngày đẹp nhất, vì trùng vào ngày chủ nhật. Người Việt quan niệm nếu khóa lễ được tiến hành thành tâm và thong thả, không vội vã, không tranh thủ sẽ tốt hơn cả. Do đó, mọi người thường sẽ chuẩn bị các mâm cỗ để cúng và mời linh hồn người thân đã khuất về để dùng cơm. Đồng thời đây cũng là dịp để cúng thực, bố thí cho các linh hồn vất vưởng, không nơi nương tựa, bày mâm nia. Cúng ngoài trời hay còn gọi là cúng chúng sinh hoặc cúng cô hồn với mục đích bố thí cho những cô hồn thất thế, sa cơ lỡ vận, không nhà cửa hay nơi nương tựa.

Lễ cúng cô hồn được thực hiện vào buổi chiều tối ngày 14/7 hoặc 15/7 âm lịch do quan niệm đây là khoảng thời gian các vong linh đang trên đường trở về địa ngục do đó cũng là khoảng thời gian tốt nhất để cúng.

 Tác giả: Hồ Văn Tường

Tổng quan về Cphaco
Tổng quan về Cphaco

Được thành lập từ năm 2006, công ty cổ phần đầu tư xây dựng Chánh Phú Hòa (Cphaco) là đơn vị tiên phong xây dựng mô hình hoa viên nghĩa trang tại Việt Nam - Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương được quy hoạch và xây dựng như một nghĩa trang văn minh, xanh sạch đẹp, nhằm giữ gìn cảnh quan và bảo vệ sự trong lành của môi trường. Trong suốt hơn 10 năm hoạt động, công ty Cphaco không ngừng đổi mới và phát triển thêm nhiều lĩnh vực nhằm cung cấp các dịch vụ an táng trọn gói giúp khách hàng an tâm lên kế hoạch yên nghỉ cho bản thân và gia đình trong tương lai.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *