Trong đời làm nghề dạy học của tôi, ấn tượng sâu sắc nhất đọng mãi trong tim tôi, đó là một người Thầy – nhà giáo Nguyễn Quốc Phú, một liệt sĩ anh hùng hy sinh trong thời chống Mỹ.
Anh xuất thân từ một gia đình nghèo tại ấp Hóa Nhựt, xã Tân Phước Khánh, huyện Tân Uyên tỉnh Bình Dương. Hàng ngày anh phải phụ mẹ xay bột, nhồi bột làm bún mang ra chợ bán kiếm sống. Vì vất vả quá sớm nên anh đi học trễ hơn các bạn cùng trang lứa. Với bản chất hiếu học. anh luôn là học sinh xuất sắc ở trường tiểu học Nam Châu Thành và thi đậu vào trường trung học công lập Trịnh Hoài Đức năm 1956. Đây là diễm phúc lớn cho gia đình anh vì nếu không, anh phải học các trường tư thục thời bấy giờ như các trường tư thục Nguyễn Trãi, Trí Đức, Nghĩa Phương…
Anh sinh năm 1939, lớn hơn tôi 2 tuổi cùng ngồi học chung một bàn. Dáng người anh mập mạp, da trắng, môi tròn, đôi mắt đen sáng bộc lộ tư chất thông minh. Chúng tôi học mỗi ngày hai buổi nên anh thường mang theo một mo cơm, gói muối và một ít hạt đậu rang để ăn trưa. Tính tình vui vẻ và luôn hòa đồng với bạn bè. Vả lại anh có học môn võ Tân Khánh – Bà Trà điêu luyện nên mỗi chiều tan học hay thầy cô nghỉ đột xuất, chúng tôi xem anh biểu diễn nghề võ ở phía sau sân trường. Anh múa côn, đi đường quyền độc đáo làm bọn trẻ chúng tôi rất thích thú và càng mến mộ anh.
Năm 1960 anh tốt nghiệp trung học đệ nhất cấp và thi đậu vào trường Quốc gia Sư phạm Sài gòn. Ra trường anh được bổ dụng về dạy nơi quê tôi, xã Tân Định huyện Bến Cát, một xã “xôi đậu” và sau đó anh làm hiệu trưởng trường tiểu học Tân Định này. Cứ mỗi lần tôi về quê Tân Định, anh tranh thủ qua gặp tôi, thăm hỏi cha mẹ tôi nên gia đình tôi rất quý mến anh. Chúng tôi thường trao đổi với nhau về tình hình thời cuộc lúc bấy giờ…
Điều đáng nói anh rất bình dị, thường mặc áo sơ mi vải “pom – pơ – lin” trắng, đi xe đạp “trành” (cà tàng cũ), đầu trần.
Anh thừa hưởng truyền thống cách mạng chống Pháp từ bà nội. Vả lại anh là em của chị ba Nguyễn Thị Rẻ – một phụ nữ kiên cường bất khuất suốt hai thời kỳ Chống Pháp và Mỹ. Trước năm 1975 chị ba nguyên là trưởng tiểu ban giáo dục tỉnh Thủ Dầu Một (tương đương chức Giám đốc Sở Giáo dục hiện nay). Sau năm 1975 chị làm Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng tỉnh nhà. Chính từ hai tố chất này, nên chí hướng của anh cũng theo truyền thống của Mẹ và nhất là chị ba Nguyễn Thị Rẻ.
- Tham gia hoạt động cách mạng
Mặt trận dân tộc giải phóng Thủ Dầu Một được thành lập, và bầu anh Nguyễn Quốc Phú làm phó chủ tịch. Trong kháng chiến, chủ yếu mặt trận làm công tác tổ chức, vận động thầy cô giáo các trường tư thục cũng như công lập tham gia vào mặt trận. Hoạt động lúc bấy giờ là tổ chức các buổi hội thuyết giáo khoa, đả kích chế độ nô dịch, xây dựng nền giáo dục tiên tiến… Nhân chế độ lương bổng có bất công: Cấp 1 lương bổng hoàn toàn thấp, cấp 2 cao và cấp 3 cao nhất còn giáo viên sơ cấp thấp nhất. Qua hoạt động lồng ghép đả phá bất công, đồng thời vận động thầy cô tham gia các phong trào đòi tự trị đại học của sinh viên Lê Hiếu Đằng ở Saigòn…
Cùng lúc đó tại Bình Dương, các anh Trần Bửu Hoàng Châu, Đỗ Hữu Trọng, Phạm Thế Hà dưới sự lãnh đạo của anh Phú, thành lập Hội Nhà Giáo Yêu Nước, quy tụ số đông giáo chức tại Bình Dương, hoạt động mạnh ở các trường tư thục và một số trường công lập. Hội phân công từng phần việc cụ thể cho từng hội viên như bộ phận giáo vận, trí vận, binh vận và hoạt động này tại Bình Dương thật sôi nổi.
Khi được phân công về Y 4 Sài gòn Gia định, anh hoạt động tích cực hơn, sôi nổi hơn. Anh vận động phong trào sinh viên học sinh tham gia biểu tình chống Mỹ Diệm, chống văn hóa phẩm đồi trụy, phản động, nô dịch…
Thời gian này tôi dạy học tại Sài Gòn và mỗi lần xuống Sài Gòn, anh thường ghé nhà thăm tôi. Cũng cần nói rõ là nhà tôi được xây dựng trên kênh rạch Thị Nghè. Chính nơi đây là địa điểm rất thuận lợi, có hầm bí mật nên đôi khi anh ngủ lại và giao công tác cho tôi. Tôi lưu giữ các tài liệu của giáo sư Lữ Phương, phân phát truyền đơn kêu gọi biểu tình cho sinh viên học sinh Sài Gòn; lên kế hoạch biểu tình chống Mỹ Ngụy v…v… Khi chuyển qua giáo sư đệ nhất cấp, anh chuyển về dạy học tại trường Nông Lâm Súc Bình Dương môn toán lý, vừa công tác năng nổ, bản lĩnh tại Sài Gòn và lại vừa theo học tại hai trường Luật và Đại học Văn Khoa.
- Tinh thần bất khuất
Tại Bình Dương do mật báo chỉ điểm, anh Phạm Thế Hà và anh Đỗ Văn Của bị địch bắt ở tù. Anh Nguyễn Quốc Phú cũng bị bắt do tên chiêu hồi chỉ điểm khi anh qua đò ở cầu Ông Cộ để về căn cứ của ban trí vận Y 4 dự hội nghị. Chúng đánh đập dã man để khai thác thông tin. Không khai thác được, chúng bịt mắt anh, lập kế đưa anh ra cánh đồng vắng, còng tay anh lại và bất ngờ từ xa có 3 tiếng súng nổ nhằm báo hiệu cho anh biết rằng: “đồng đội anh đã bị xử tử rồi đó, giờ tới phần xử anh, nếu anh không khai báo”. Anh cười thản nhiên, hiên ngang, không hề sợ sệt. Bọn chúng cố thuyết phục rồi hăm dọa. Nhưng cuối cùng chúng không khai thác được gì, không tìm được manh mối lại không có bằng chứng nên buộc lòng chúng phải thả anh ra. Lần khác chúng bao vây anh ở rạch Thị Nghè nhưng nhờ hầm bí mật nên thoát khỏi. Mỗi lần như thế, anh càng liều lĩnh, năng động táo bạo hơn…
Tháng 5 năm 1967, anh bị bọn chúng bao vây nơi anh nghỉ trọ do điệp báo nên anh bị địch bắt giải về bót cảnh sát Quận 5. Lúc đầu xét giấy tờ, chúng thấy không có gì khả nghi vì anh có thẻ công vụ là thầy giáo nên chúng để anh ngồi trên ghế ở tầng trệt gần cổng ra vào. Anh nhìn ra đường Trần Hưng Đạo, thấy người và xe cộ qua lại đông đúc. Lợi dụng lúc chúng sơ hở, anh thoắt chạy ra cổng để thoát thân nhưng bị bọn an ninh ngoài cổng mặc thường phục bắt giữ lại và bấy giờ không còn nghi ngờ gì nữa, bọn chúng hai đứa xách nách anh đưa lên lầu một. Chúng còng tay, mạt sát, chửi rủa và hăm dọa anh đủ điều. Anh căm phẫn, bực tức nhưng người chiến sĩ cách mạng mưu trí vẫn bình tĩnh đợi chờ. Lợi dụng lúc tên tra tấn lom khom lục tìm dụng cụ thì bất ngờ anh “huơ” chân, và với một thế võ Tân Khánh – Bà Trà anh tung cú đá cực mạnh như trời giáng vào hạ bộ của hắn. Bị trúng thương, tên tra tấn la hét, đau đớn, oằn oại, té nằm dài trên sàn lầu một. Cùng lúc ấy bọn tra tấn ùn ùn chạy đến dùng mọi thứ hung khí trong đó có “cây song hồng” tức cây gài cửa, đánh và đập xối xả vào anh. Anh đã hy sinh sau trận đòn đó vào ngày mùng 9 tháng 5 năm 1967. Điều nhục nhã nhất là chúng chối tội vì giết một cán bộ cộng sản mà không khai thác được gì. Sợ cấp trên khiển trách, chúng bèn lập biên bản giả, hiện trường giả để vu khống anh nhảy lầu tự tử.
- Tấm gương bất diệt
Sự hy sinh oanh liệt rất đổi anh hùng của anh Nguyễn Quốc Phú làm các đồng chí, đồng đội xúc động nghẹn ngào, vô cùng thương tiếc một chiến sĩ cách mạng quả cảm, không hề nao núng trước kẻ thù không đội trời chung.
Tấm gương của anh luôn bất diệt, mãi mãi ngời sáng, từ đó anh hùng liệt sĩ Nguyễn Quốc Phú đã được Đảng, Nhà nước tuyên dương anh hùng lực lượng vũ trang để chúng ta học tập.
