Mồ mả – Từ đường – Gia phả: nền tảng vững chắc của mỗi gia đình, dòng họ

Hiếu thảo là một hiện tượng tâm lý bẩm sinh, trên cả thất tình (hỷ nộ ái ố…) mà con người sanh ra ai cũng có, đã trở thành đạo lý con người. Cho tròn chữ Hiếu mới là đạo con. Hiếu thảo bắt nguồn từ lòng biết ơn đấng sanh thành, vừa là tình cảm vừa là bổn phận của con cháu đối với cha mẹ, ông bà. Báo hiếu được thể hiện ở hai giai đoạn: yêu kính, phụng dưỡng cha mẹ ông bà khi còn sanh tiền, lo lễ tang an táng tôn tạo mồ mã, cúng giỗ hàng năm chu đáo (tại Từ đường, gia đường) khi ông bà cha mẹ qua đời. Chưa đủ, còn việc giáo dục truyền thống – nối dài lòng biết ơn – cho con cháu phải cần đến bộ gia phả (lịch sử gia đình, dòng họ) để con cháu biết công lao sự nghiệp của Tổ tiên ông bà. Theo quy luật tình cảm: có biết mới yêu, có yêu mới ra sức giữ gìn, bảo vệ đến cùng. Như vậy, Mồ mả – Từ đường – Gia phả là ba cột trụ kết chặt với nhau như kiềng ba chân vững chắc để xây dựng gia đình, dòng họ văn hóa.

Mồ mả là nơi an nghỉ cuối cùng của những người thân yêu, nơi trân trọng lưu giữ an toàn hài cốt của ông bà cha mẹ lâu dài ổn định. Mồ mả là di sản văn hóa vật thể vô giá của gia đình, dòng họ luôn được con cháu thăm viếng, chăm nom, tôn tạo giữ gìn, không ai được xâm phạm, di dời. Quan niệm xưa: sống cái nhà, thác cái mồ. Mồ mả tức là ngôi nhà của ông bà cha mẹ (đã khuất) ở riêng. Xưa nay các loại quân xâm lược khi chiếm đóng nước ta, chúng thường san bằng mồ mã để xóa di tích văn hóa, cội nguồn. Vì vậy, chúng luôn bị nhân dân ta đánh đuổi để bảo vệ sơn hà xã tắc, tức bảo vệ đất nước, trong đó có mồ mả Tổ tiên, ông bà cha mẹ.

Những ngày Thanh minh, tảo mộ, nhất là ba ngày Tết nguyên đán, không ai bảo ai, con cháu khắp nơi dù sanh sống ở nơi xa, kể cả định cư ở nước ngoài cũng nôn nao tìm về viếng mộ ông bà cha mẹ, cũng là dịp họp mặt khá đông đủ những người bà con, anh em cô bác trong gia đình. Tờ mờ sáng, hầu như con cháu đã có mặt khá đông đủ tại các khu mộ, đồng mả gia đình với dao, cuốc, xẻng để chặt cây dại, dẫy cỏ, đắp đất các ngôi mộ đất, quét dọn sơn rửa sạch sẽ những ngôi mộ đá, mộ xây. Mọi người lo tập trung tảo mộ ông bà trước, rồi mới tới mộ cha mẹ, người nhỏ dọn tiếp theo; mỗi mộ được cắm hoa tươi và thắp ba cây nhang. Con cháu bày bánh trái, thịt quay, bánh mì có cả rượu cúng vái mời ông bà cha mẹ, những người đã khuất về chung vui với con cháu rồi quây quần ăn uống tại chỗ hoặc kéo nhau về nhà Từ đường, nhà trưởng tộc.

Những năm gần đây, tại các nghĩa trang liệt sĩ trong nước, nghĩa trang Thành phố dành cho cán bộ cao cấp từ trần (Nghĩa trang Lạc Cảnh) ở Thủ Đức, các nghĩa trang có xu hướng phát triển tôn tạo mồ mả khang trang với những cây, hoa tạo cảnh đẹp và bóng mát cho người đã khuất cũng như người thân của họ khi đến viếng thăm. Tiêu biểu như Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương, hàng ngày có người chăm sóc, bảo vệ chu đáo. Ngày thường hay những ngày tảo mộ, thân nhân đến viếng mộ ông bà cha mẹ không phải quét dọn, lau chùi vì luôn được sạch bóng và tôn tạo khang trang, hoa kiểng đẹp đẽ tốt tươi quanh năm.

Từ đường (nhà thờ chung của dòng họ) hay Gia đường (bàn thờ riêng ở mỗi gia đình) là di sản văn hóa vật thể, nơi trang nghiêm để con cháu thờ cúng ông bà, cha mẹ và tập trung đông đủ vào những ngày giỗ, Tết hàng năm, là những dịp con cháu sum họp với ông bà, cha mẹ. Bàn thờ gia tiên được đặt nơi trang trọng nhứt trong từ đường (hoặc gia đường), trưng bày đủ đồ thờ theo luật âm dương, ngũ hành: tam sự (thờ), ngũ sự, thất sự. Tam sự: lư đốt trầm (thái cực), cặp chưn đèn (lưỡng nghi) lư nhang (thổ) ở giữa cặp chưn đèn; Ngũ sự: bình bông (thủy), đài chưng trái cây (mộc) – đông bình tây quả, ý rằng trổ bông trước kết trái sau; Thất sự: có thêm khai hộp (đựng trầu cau), kỷ trà (đặt ba chun trà). Phía trong bàn thờ giáp tường đặt chân dung người được thờ hoặc bài vị ghi (khắc) danh tánh ông bà quá cố, từ ba bốn đời trở lên.

Những nhà khá giả, bàn thờ được làm bằng gỗ quý có chạm khắc tinh xảo, những ngày giỗ tết được treo tấm quần bàn bằng nỉ đỏ thêu rồng vàng che khuất hai chân trước bàn thờ rất uy nghi lộng lẫy. Thời nay ở nhà phố chật hẹp, chủ gia thường dùng tủ thờ (kiểu Gò Công) làm bàn thờ, trong tủ thờ có chỗ cất giữ đồ thờ, rượu cúng. Bàn thờ và đồ thờ thường được lau chùi sạch sẽ. Bàn thờ vừa là nơi thờ cúng tâm linh, vừa là đồ vật trang trí tiêu biểu của mỗi nhà, còn thể hiện tấm lòng và gia thế của chủ gia, của dòng họ.

Gia phả là cuốn sách ghi lịch sử gia đình theo thứ tự từ Tổ tiên, ông bà, cha mẹ đến các đời con cháu ngày nay, có cả năm sanh, ngày mất (giỗ), mồ mã, hành trạng (tiểu sử tóm tắt) của từng người. Đọc gia phả ta biết nguồn gốc Tổ tiên, ông bà mình từ đâu đến, trải qua những chặng đường truân chuyên phiêu bạt mới đến định cư lập nghiệp ở đất này, những ai cùng đi, hoàn cảnh địa lý nhân văn lúc bấy giờ; công lao khai hoang lập ấp, chống chọi với bao thiên tai địch họa, dịch bịnh, đoàn kết với những người cùng cảnh ngộ mới giữ được thành quả lao động để cho con cháu ngày nay… Gia phả là di sản văn hóa phi vật thể rất quan trọng. Chức năng của gia phả là ghi rõ Tổ quán, Tổ tiên, thế thứ (vai vế), mối quan hệ cụ thể, nối kết những người cùng huyết thống, dù xa cách vẫn thương yêu tưởng nhớ về nhau, tạo điều kiện liên lạc, giúp đỡ lẫn nhau cùng nhau ra sức giữ gìn thanh danh dòng họ.

 

Gia phả nêu rõ hoàn cảnh, trường hợp mãn phần, hy sinh của những người thân yêu đang yên nghĩ dưới mộ; công lao của dòng họ, cùng các dòng họ khác chống giặc giữ làng, giữ đất, giữ mồ mã Tổ tiên. Chúng ta còn học được Tổ tiên ông bà về cách đối nhân xử thế, cách dạy dỗ con cháu trong gia đình ăn ở phải đạo, giữ gìn nề nếp gia phong. Tổ tiên ông bà là những tấm gương sáng về tình yêu nước, đức hy sinh, lòng nhân ái nghĩa tình đối với mọi người; cá biệt có một vài người trong họ làm điều sái quấy cũng được nêu ra để cho con cháu biết mà tránh. Gia phả ràng buộc tình cảm con cháu với những người thân yêu nằm dưới mộ để chăm sóc, tôn tạo, bảo vệ, nhắc nhở con cháu ngày giỗ ông bà, cha mẹ phải cúng kiếng đàng hoàng, có ý nghĩa. Gia phả còn dạy chúng ta tránh đặt tên con cháu trùng tên ông bà, những người trong họ không được kết hôn với nhau. Ngày giỗ, ông trưởng tộc ăn mặc chỉnh tề, thỉnh bộ gia phả trên bàn thờ trang nghiêm đọc phần kỷ sự của người được giỗ hôm nay, nhắc lại công lao sự nghiệp, bao vất vả gian truân mà ông (bà) đã vượt qua vừa lo cuộc sống, vừa sanh con, nuôi dạy con cái đến lúc trưởng thành nối tiếp và phát huy sự nghiệp của ông bà, cha mẹ để lại; Đây là cách giáo dục lòng hiếu thảo và truyền thống gia đình dòng họ tốt nhất.

“Hữu dư phước ấm lưu miêu duệ, Bất tử tinh thần tại tử tôn” (Ông bà để lại phước đức cho con cháu, làm cho vẻ vang là ở con cháu)

Tác giả: Thanh Bền

Tổng quan về Cphaco
Tổng quan về Cphaco

Được thành lập từ năm 2006, công ty cổ phần đầu tư xây dựng Chánh Phú Hòa (Cphaco) là đơn vị tiên phong xây dựng mô hình hoa viên nghĩa trang tại Việt Nam - Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương được quy hoạch và xây dựng như một nghĩa trang văn minh, xanh sạch đẹp, nhằm giữ gìn cảnh quan và bảo vệ sự trong lành của môi trường. Trong suốt hơn 10 năm hoạt động, công ty Cphaco không ngừng đổi mới và phát triển thêm nhiều lĩnh vực nhằm cung cấp các dịch vụ an táng trọn gói giúp khách hàng an tâm lên kế hoạch yên nghỉ cho bản thân và gia đình trong tương lai.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *