Tính đến ngày ông qua đời (1-2-2016), NSND Viễn Châu hưởng thọ 92 tuổi với 74 năm gắn bó cùng sân khấu cải lương. Tên tuổi của ông đã thật sự đi vào lòng người mộ điệu với hơn 2.000 bản vọng cổ, 70 kịch bản cải lương nổi tiếng. Được mệnh danh “Ông vua vọng cổ” bởi NSND Viễn Châu còn là “cha đẻ” của bài tân cổ giao duyên – một thể loại được công chúng rất yêu mến mãi cho đến hôm nay.

NSND Viễn Châu sinh năm 1924 ở xă Đôn Châu, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh. Do có tên khai sanh Huỳnh Trí Bá nên mọi người thường gọi ông là Bảy Bá. Từ nhỏ ông đã mê học đờn tranh, tự mày mò những ngón đờn qua đĩa nhựa. Năm 19 tuổi, ông đã đàn thạo các loại đàn tranh, violon, guitar và được nhiều người khen ngợi. Cũng trong năm này, ông cùng một người bạn trốn gia đình mua vé xe lên Sài Gòn tìm đến Đài Phát thanh xin được tham gia vào ban cổ nhạc. Nghe ông đờn thử, người ta bèn nhận ông vào. Khi ấy ban nhạc Đài phát thanh quy tụ nhiều nhạc sĩ tài danh: Bảy Hàm, Hai Biểu, Mười Còn, Chín Hòa cùng các danh ca: cô Năm Cần Thơ, Ngọc Nữ, Ba Vĩnh Long, Tư Bé… Thời gian sau, Viễn Châu tham gia đoàn Tố Như. Và rồi nhạc sĩ Mười Còn gọi ông đi theo gánh Việt kịch của Nguyễn Thành Châu (tức NSND Năm Châu) ra Hà Nội lưu diễn. Từ đó, ông có cơ may tiếp xúc với các bậc đàn anh như Năm Châu, Lê Hoài Nở, Trần Hữu Trang, Duy Lân… cũng như làm quen với việc sáng tác.

NSND Viễn Châu (1924-2016)

Năm 1948, Viễn Châu viết vở cải lương “Nát cánh hoa rừng” nhằm tố cáo chế độ thực dân Pháp, sự bóc lột của bọn chủ đồn điền. Cùng khi này, ông chọn cho mình bút danh “Viễn Châu” với ý nghĩa là xa Đôn Châu, tức quê nhà yêu dấu của ông. Vở cải lương “Nát cánh hoa rừng” được đoàn Việt kịch Năm Châu trình diễn vào năm 1950, được xem là vở cải lương đầu tay của Viễn Châu được trình diễn trên sân khấu đại ban. Kể từ đó, tên tuổi và tiếng đàn tranh của ông ngày càng được giới mộ điệu chú ý, được các hãng đĩa mời thu thanh và phát hành liên tục. Ngoài đoàn Việt kịch Năm Châu, Viễn Châu còn cộng tác với các đoàn hát khác như Kim Thanh Út Trà Ôn (1955), Thanh Tao (1958), Thanh Minh – Thanh Nga (1962), Dạ Lý Hương (1969), Tân Hoa Lan (1969) cũng như cộng tác với các hãng đĩa Việt Nam (1950), Kim Long (1951), Việt Hải (1953), Thăng Long (1954), Sống Mới (1968), Nhạc ngày xanh (1969), Hồn nước (1973). Sau ngày đất nước thống nhất, Viễn Châu cộng tác với Đoàn Văn công TP, hãng băng đĩa Sài Gòn Audio… Và mỗi khi nhắc đến cái tên Viễn Châu ắt người ta không thể không nói đến các bài vọng cổ tuyệt tác như: Tình anh bán chiếu, Sầu vương ý nhạc, Võ Đông Sơ, Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài, Tần Quỳnh khóc bạn, Lá trầu xanh, Lòng dạ đàn bà, Lan và Điệp, Hàn Mặc Tử, Tâm sự Mai Đình, Tâm sự Mộng Cầm, Xuân đất khách, Gánh nước đêm trăng, Mồ em Phượng, Gánh bưởi Biên Hòa, Cô hàng chè tươi, Đêm khuya trông chồng, Mẹ dạy con, Phạm Lãi biệt Tây Thi, Bông ô môi, Ai ra xứ Huế, Đêm tàn Bến Ngự…
Soạn giả Lê Duy Hạnh khi nói về Viễn Châu không ngớt lời khen ngợi: “Lời ca của Viễn Châu bình dị nhưng giàu cảm xúc, giàu chất thơ và giàu hình tượng nên dễ thuộc, dễ đi vào lòng người. Cái đọng lại trong sáng tác của Viễn Châu là tình cảm quê hương, con người, đất nước… được thể hiện một cách mộc mạc, chân thật. Viễn Châu là một trong những ngôi sao sáng của bầu trời sân khấu Nam bộ. Những đóng góp của ông trong lĩnh vực nghệ thuật nước nhà rất đáng kể và đã góp phần không ít trong việc phát huy, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc…”
Vẫn chưa hết, soạn giả Viễn Châu còn được mệnh danh là “Người tạo thương hiệu cho các danh ca” hay “Bậc thầy khai quang điểm nhãn” bởi thông qua những sáng tác của ông, nhiều nghệ sĩ khi thể hiện đã “một bước trở thành ngôi sao”. Có thể kể từ thế hệ của NSND Út Trà Ôn, sầu nữ Út Bạch Lan, Thanh Hương, Thanh Nga, Thành Được, Dũng Thanh Lâm, Hữu Phước, Văn Hường, Tùng Lâm… cho đến các thế hệ sau này như: NSND Ngọc Giàu, Lệ Thủy, Bạch Tuyết, Minh Cảnh, Minh Vương, Minh Phụng, Diệu Hiền, Phương Quang, Hồng Nga, Tấn Tài, Mỹ Châu, Thanh Thanh Hoa, Hề Sa, Thanh Kim Huệ, Hoài Thanh, Trọng Hữu… Tất cả đều được “đóng mộc” tên tuổi bởi những bài vọng cổ của soạn giả Viễn Châu. Những người này thường gọi ông bằng “sư phụ” với tất cả lòng trân trọng lẫn thán phục.

Phần mộ NSND Viễn Châu ở Hoa viên nghĩa trang Bình Dương

Đáng chú ý lần lượt vào các mùa Vu Lan năm 1982 và 1984, NSND Viễn Châu có 2 bài bản vọng cổ khá hay. Đó là bài “Mục Liên tìm mẹ” với các câu sau: “…Trăm lạy Đức Diêm Vương cho bần tăng qua mười cửa ngục để tìm mẫu thân cho thỏa lòng mong nhớ, kẻo âm dương cách biệt mấy năm trường. Nỗi nhớ mẫu thân, nỗi sầu oan nghiệt, Mục Kiền Liên thêm nát dạ can trường. Xin quỷ dạ xoa hãy cho bần tăng dừng lại nơi này để nhìn kỹ một người đang ngồi giữa bàn chông. Ngọn lửa hồng cháy rực toàn thân, trời ơi mẹ của ta đang chịu hình phạt vô cùng thống khổ. Mẹ ơi con là Mục kiền liên xuống đây tìm mẹ, đâu quản chi lao khổ nhọc nhằn. Kinh sách có câu nhất nhơn thành đạo cửu huyền thăng, mong sao mẹ được tiêu trừ tội chướng con xin đáp nghĩa sanh thành trọn kiếp tu hành cho trọn đạo làm con…”. Hoặc ở bài “Tu là cội phúc”: “…Nam Mô A Di Đà Phật đă có câu, “Sắc tức thị không, không tức thị sắc,” và cũng có câu, “Tâm tức Phật, Phật tức tâm.” Tín nữ trước hãy lo tu thân rồi sau sẽ lo tu tiên, tu phật. Còn như muốn nếm mùi khổ hạnh thì năm sáu mươi năm nữa, khi mắt đă mờ, không còn nhìn rõ vạn vật muôn màu, tai đã lãng, không còn nghe chuyện thị phi thiên hạ, lưỡi đã tê vì thân khổ, không còn thiết nếm những mùi mỹ vị cao lương. Chừng ấy tín nữ đến đây qui y thí phát, để có gửi thân dưới bóng phật đài. Tín nữ nên biết rằng, cửa thiền chỉ rộng mở cho những ai không bận vòng trần lụy, bởi có câu “Tu đâu cho bằng tu nhà, thờ cha kính mẹ hơn là đi tu…”
Vào ngày 8-5-2016 vừa qua, gia đình cố soạn giả – NSND Viễn Châu cùng Công ty CP Đầu tư Xây dựng Chánh Phú Hòa đã hoàn thành phần mộ và nhà lưu niệm mang tên ông tại Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương. Khu mộ này được xây dựng trong khuôn viên làng nghệ sĩ, bên cạnh mộ của nhà văn Sơn Nam, nhà thơ Kiên Giang, nhạc sĩ Thanh Sơn, soạn giả Nhị Kiều và nhiều văn nghệ sĩ khác. Phần mộ có đặt bức tượng đồng của ông do nhà điêu khắc Lê Sang thực hiện. Được biết, ngôi nhà tưởng niệm của ông sẽ là nơi lưu giữ những nhạc cụ, bản thảo kịch bản cải lương, bài ca vọng cổ và hình ảnh tư liệu liên quan đến “ông Vua vọng cổ”… Nhạc sĩ Trương Minh Châu, con trai cố NSND Viễn Châu, cho biết: “Ban đầu, gia đình chúng tôi bỏ tiền xây dựng khu mộ cho ông, còn đất do Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương tặng. Tuy nhiên, Ban giám đốc nghĩa trang đã có nhã ý xây tặng luôn khu mộ nên số tiền 30 triệu đồng làm mộ, gia đình chưa sử dụng sẽ dành làm quỹ giúp cho những nghệ sĩ, công nhân hậu đài nghèo khó khi họ qua đời…”

N.S