Sau lễ đưa ông Táo về trời ngày 23 tháng Chạp, người dân Việt thường lo đến chuyện tảo mộ. Tuỳ mỗi gia đình sắp xếp công việc trong những ngày tất niên bận rộn mà dành ra một ngày tảo mộ. Ngày 24, 25 trở đi, nhà nhà đều lo phần việc tảo mộ sao cho chu đáo.

Ở quê tôi, đây là những ngày thực sự có không khí tết. Đàn ông mỗi người chuẩn bị dụng cụ vác trên vai nhìn rất… hiên ngang! Họ ra dáng ta đây là “sợi dây nối” của dòng họ, giữa các thế hệ với nhau. Những ngày này, họ làm nghĩa vụ của người đàn ông trong gia đình, họ tộc. Mọi người cùng thăm viếng, vun lại những nấm mồ, phát cỏ dại, chặt cây cối um tùm quanh mộ, sửa sang, tu bổ tất cả mộ phần của những người quá cố trong họ tộc, kể cả những phần mộ của các vị tổ tiên nhiều đời trước đó. Các bậc lão bối sẽ đi “nghiệm thu” hẳn hoi. Họ sẽ nhắc con cháu nơi này chưa được, nơi kia cần đắp thêm đất cho cao hơn. Các vị cũng cẩn thận coi có sót mộ phần nào để không thất lễ với tổ tiên. Phụ nữ ở nhà làm mâm cơm bày soạn lên bàn thờ từ đường để cúng tổ tiên và sau đó mọi người cùng sum vầy bên mâm cơm. Ngoài vườn mai vàng lác đác nở. Tiết trời lành lạnh, sương khói mênh mông giao hoà vào những ngày cuối đông, đầu xuân.

Lễ tảo mộ như một nghi thức để “mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu”. Theo phong tục Tết Việt, chúng ta thường rước ông bà vào trưa ngày 30 tháng Chạp (ngày 29 nếu tháng thiếu để ông bà cùng về đón giao thừa năm mới). Và lễ đưa ông bà thường vào trưa mùng 3 hoặc mùng 4, tùy theo tập quán ở mỗi địa phương,tùy vào nếp sống của mỗi gia đình.
Ba ngày Tết, bảy ngày xuân, để tưởng nhớ người đã khuất, mỗi khi năm cũ sắp qua, năm mới sắp đến, việc sửa sang, thăm viếng mồ mả, làm sạch đẹp nơi an nghỉ của ông bà tổ tiên, người thân là việc làm không thể thiếu. Việc sửa sang nấm mồ của tổ tiên được xem là hiếu đạo của con cháu, thể hiện lòng kính trọng đối với đấng sinh thành, và các bậc tổ tiên đã khuất.
Do việc tảo mộ ông bà, tổ tiên thiêng liêng như thế nên những ai xa quê, từ những ngày trung tuần tháng Chạp đã thấy lòng chộn rộn, nôn nao. Họ thường hẹn nhau về quê sớm hơn để cùng đi tảo mộ. Mỗi họ tộc thường có nhiều phái, nhánh, chi nên mỗi nhà đều có một “gia trưởng” (theo đúng nghĩa của từ này!) để tập hợp anh em, bà con. Sau tảo mộ còn có những nghi thức khác tại nhà thờ họ. Đây có thể xem là “báo cáo cuối năm” của con cháu ;cho dù họ ở lại quê nhà hay lập nghiệp tha phương. Một năm qua, những đứa con của họ tộc đã làm được những gì, điều gì dự tính, đã hứa mà chưa làm cũng sẽ được “tự kiểm điểm” một cách thành kính và tự nguyện!
Người thành thị ngày nay xem việc tảo mộ có phần đơn giản hơn, do bận rộn với cuộc sống xã hội ngày càng hiện đại,khẩn trương;nhưng vẫn có không ít gia đình chọn ngày tảo mộ là dịp họp mặt cuối năm. Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương nay đã có khu mộ gia tộc. Trong khuôn viên của Linh Hoa Tuệ Đàn ngày càng được chăm sóc kỹ lưỡng để du khách gần xa đến đây xem như nơi vừa nghỉ dưỡng, vừa thăm viếng người thân đã khuất. Thế nên, có những gia đình mà tôi biết thường chuẩn bị rất kỹ càng cho ngày tảo mộ. Họ tập hợp đầy đủ con cháu, bạn bè của người đã khuất và cùng đến thăm, việc chăm sóc phần mộ nay đã được công ty lo liệu tươm tất; giờ họ chỉ thắp hương, trồng thêm vài khóm hoa, nhánh cỏ. Sau nghi thức tảo mộ và cúng kiếng thành tâm là những phút giây thư thái, an nhiên của tất cả mọi người…
Bản sắc văn hoá Việt có những nét độc đáo như thế. Và tảo mộ ngày xuân là một việc làm ý nghĩa, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “chim có tổ, người có tông”. Thử một lần cùng người thân đi tảo mộ, bạn sẽ thấy ngày xuân càng thêm ý nghĩa hơn, ấm áp hơn nhiềuª