- Sắc xuân của mùa Xuân:
Hàng năm vào dịp sau tiết xuân phân là những ngày thuộc tiết khí Thanh Minh (= sắc Xuân của mùa Xuân), các thế hệ dân ta xưa thường nhắc nhau:
Con dân nước Việt gần xa …
Hùng Vương giỗ Tổ tháng ba
mồng mười !
Con dân nước Việt muôn đời,
Hùng Vương giỗ Tổ mồng mười
tháng ba !
đây là nét đẹp của truyền thống mùa xuân dân tộc và tổ chức cùng gia đình tham quan những cảnh thiên nhiên thơ mộng có kiến trúc tâm linh thờ quốc tổ Hùng Vương.
- Lược sử ngày giỗ quốc tổ Hùng Vương
2.1- Thế kỷ 15 năm 1470, đời Hồng Đức/ vua Lê Thánh Tôn cho soạn “Hùng Vương ngọc phả”(1) (biên soạn chủ điểm: 18 đời Hùng Vương là các vị triệu tổ truyền thống của nước Đại Việt). Các thế hệ vương triều họ LÊ sau đời Hồng Đức, đã căn cứ vào Hùng Vương Ngọc phả nêu trên, mà hàng năm chọn NGÀY LÀNH (= CÁT NHẬT) trong tiết khí thanh minh (# nửa đầu tháng 3âl mùa xuân) để tổ chức kính bái quốc tổ giúp cho “quốc thái dân an”, mưa thuận gió hoà …”
2.2- Thế kỷ 20, năm Đinh Tỵ (1917, đời vua Khải Định/ vương triều họ NGUYỄN ), thượng thư bộ Lễ trình vua ngự duyệt ngày 10 tháng 3âl làm ngày “đại cát tường” NGUYÊN – HANH – LỢI – TRINH(2) (# mọi việc đều tốt) để giỗ quốc tổ Hùng Vương.
2.3- Đặc biệt hơn, ngày 2/4/2007, Nhà nước ta (Luật số 84/2007 của Quốc Hội, kỳ họp thứ 11, bổ sung Điều 73 Bộ Luật Lao Động) đã chính thức quy định ngày giỗ Tổ Hùng Vương (ngày 10 âl tháng 3 hàng năm) là Ngày Nghỉ Lễ cấp quốc gia …
- Tâm linh Lễ & Hội trong tiết khí Thanh Minh:
Dù là Lễ hay Hội (trong phong tục cổ truyền), đều mang sắc thái TÂM LINH (prémonition, học giả Đào Duy Anh dịch là “dự giác”), đó là tấm lòng chí thành tin tưởng việc mong muốn rồi sẽ có.( chí thành thông thánh).
Dân ta, trải qua thời gian dài lập quốc thăng trầm hàng chục thế kỷ, đã hài hòa TIẾP BIẾN các trào lưu văn hóa/ triết học của các nền văn minh nhân loại…đồng hóa thành nét riêng “văn hiến VN” mỗi khi mùa xuân vào tiết khí “đất trời tràn đầy ánh sáng trong lành (# thanh minh):
– 3.1- tâm linh NHO học: kẻ sĩ (# người có học, trí thức) là biểu tượng mẫu “người tử tế” trong xã hội cổ xưa ở nước ta, mà đức tính hàng đầu của kẻ sĩ là “nhân sinh bách hạnh HIẾU vi tiên”, đạo hiếu là luôn phải ghi nhận công ơn cha mẹ – ông bà – tổ tiên…. để bầy tỏ lấm lòng “không quên ơn nguồn cội” của phận làm con cháu…Mở rộng nét ĐẸP TÂM LINH HỒN VIỆT này cũng chính là Giỗ Tổ Hùng Vương (thuộc tiết khí Thanh minh) với hơn bốn ngàn năm lịch sử
– 3.2- tâm linh ĐẠO học (dân gian còn gọi là Lão học): học thuyết này quan niệm “thiên – nhân hợp nhất” (# trời đất vạn vật và con người vốn “cùng một khí tính” gọi là “Đạo”) và thời gian của tiết Thanh Minh là “khí tính giao hoà hợp nhất” ấy (bầu trời xanh trong), sắc xuân phơi phới lòng người …
Thế nên trong văn học sử nước nhà, cụ Uy Viễn Tướng Công Nguyễn Công Trứ (1778-1858) đã khuyến khích mọi người nên “tiêu dao nơi hàn cốc thanh sơn” (# đi tham quan những nơi có cảnh thiên nhiên đẹp) để di dưỡng tâm hồn, sau khi đã vất vả hoàn thành công việc của mình; từ đây ngày Xuân là dịp thuân lợi cho các “tour du lịch phong thủy” của mỗi gia đình vậy….(như trong truyện Kiều/Nguyễn Du):
Thanh minh trong tiết tháng ba…
Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh !
– 3.3- Tâm linh Phật học (triết lý sống từ-bi-hỉ-xả của ngài Sãkyamuni/ người Ấn Độ cổ đại hơn 500 năm trước công nguyên)(3): trong mùa xuân, dân gian nước ta cũng thường đi vãn cảnh các ngôi chùa xây dựng đẹp, để đốt nén nhang thơm “TỰ HỨA” trước tượng các bậc Giác Ngộ (dân gian thường gọi là Bụt/ Phật tánh/ Bồ đề/ Bouddha…) cố gắng mỗi ngày:
– Sống chân thành, lương thiện,tử tế (# từ)
– Sống yêu thương đồng loại và mọi sinh vật (# bi)
– Sống hoan hỉ, luôn luôn vui vẻ hòa nhã ((# hỉ )
– Sống chia sẻ, đùm bọc, trợ giúp những cảnh đời khó khăn (# xả).
Ngoài ra, tại hoa viên nghĩa trang Bình Dương, hàng năm (vào ngày đầu của tiết thanh minh), còn tổ chức nghi thức “Lễ Cầu Siêu” cho các vong linh siêu thoát cõi vô ưu…
Các giáo lý khác (droit divin) ở nước ta, chắc cũng có tâm linh Lễ & Hội như vậy thôi ?
4/ Hoài cảm tiết Thanh Minh:
Mỗi năm vào tiết khí THANH MINH (tức nửa đầu tháng 3 âm lịch), mỗi chúng ta đều đã ý thức “góc khuất tâm linh/ LỄ” là đi thăm viếng mộ phần/ nơi lưu di cốt các thân thuộc của mình (lòng mong cầu hương linh siêu thoát); cũng như kết hợp với “tầm nhìn phong thủy/ HỘI” là tham quan chiêm ngưỡng danh thắng “Tú khí
dân tộc Việt Nam” nơi kính ngưỡng thờ quốc tổ Hùng Vương; Đây chính là đặc trưng “văn hiến” của dân Việt đương đại:
– Uống nước nhớ nguồn
– Ăn quả nhớ người trồng cây
Người viết với hoài cảm “biết ơn khó quên”:
–Nghĩa lĩnh diên niên khai lưu tú khí Hùng vương triệu tổ
–Bình Dương vạn đại bảo dưỡng tinh hoa Việt quốc nhân văn (4) vào mỗi dịp Xuân về, khi tiết Thanh Minh lại đến với hoa viên Chánh Phú Hoà của chúng ta!
Đền Hùng- Hoa viên nghĩa trang Bình Dương
Chú thích:
(1) Danh vị 18 đời vua Hùng (từ 2879-258 trước Công Nguyên), theo Hùng Vương Ngọc Phả đời Hậu Lê:1/ Hùng HIỀN vương 2/Hùng QUỐC vương 3/ Hùng VIỆP vương 4/ Hùng HY vương 5/ Hùng HUY vương 6/ Hùng CHIÊU vương 7/ Hùng VĨ vương 8/ HùngĐỊNH vương 9/ Hùng UY vương 10/ Hùng NGHI vương 11/ Hùng TRINH vương12/ Hùng VŨ vương 13/ Hùng VIỆT vương 14/ HùngANH vương 15/ Hùng TRIỀU vương 16/ Hùng TẠO vương 17/ Hùng NGHỊ vương 18/ Hùng TUYỀN vương.
(2) tổng kết quẻ Dịch lý “thuần kiền” có 4 chữ :
★ NGUYÊN= nguồn gốc lớn mạnh ★ HANH = thuận lợi phát triển
★ LỢI = có ích chung cho mọi người ★ TRINH = chính đáng dài lâu
(3) SÃKYAMUNI (# Thích Ca Mâu Ni = bậc trí giả thầm lặng), là vị “Phật lịch sử” hoằng pháp ở xứ Ấn Độ cổ đại vào thế kỷ thứ 5 trước Công Nguyên ( tức là sau thời đại huyền sử Hùng Vương > hai nghìn năm).
(4) 義嶺延年開留秀氣雄王招租
平陽萬代保養精華越國人文
ý nghĩa :
– Núi Nghĩa Lĩnh giữ gìn khí thế các vua Hùng dựng nước,
– Đất Bình Dương vun đắp văn hiến đẹp nước Việt đời đời…
Tác giả: Lê Hưng VKD
