Bên mâm cơm gia đình hay trong những bữa ăn tại nhà hàng, quán xá ở Việt Nam không thể thiếu đôi đũa tre mộc mạc. Đôi đũa tre dường như đã trở thành một đặc điểm văn hóa quen thuộc không kém gì chiếc áo bà ba dịu dàng, tà áo dài duyên dáng, hay những món ăn thuần túy đậm chất nam bộ.

Từ đôi đũa cả ……

Người Việt thường có thói quen tự tay chế ra các vật dụng đơn giản trong gia đình bằng những nguyên liệu quen thuộc. Cũng giống như cái cuốc, xẻng… có cán được tạo nên nhờ gỗ của những thân cây quanh vườn, đôi đũa cả – vật dụng không thể thiếu trong bữa cơm gia đình người Việt được vót từ thân tre mộc mạc.

Tre được chọn làm đũa cả (có nơi gọi là đũa bếp) thường phải là tre già, nếu làm bằng tre non thì đũa cả sẽ không để được lâu và dễ bị mốc, mọt.

Người Việt dùng đũa cả để đảo khi cơm sôi, để ghế cơm và để xới cơm nữa… Vật dụng quen thuộc, nhỏ bé, mộc mạc là thế nhưng chứa đựng trong nó không ít những triết lí sâu sắc về lễ nghi gia đình, về nếp nhà của mỗi người. Chả thế mà quan sát cách xới cơm cho các thành viên trong gia đình của các bà, các chị là thấy ngay được nề nếp, trật tự, sự lễ phép của con cái đối với bố mẹ, ông bà, của vợ đối với chồng…

Cho đến đôi đũa gắp thức ăn của mỗi người.

Xuất hiện bất cứ nơi nào trên dải đất hình chữ S, từ thành thị cho đến nông thôn, trong mái nhà tranh hay từ những ngôi nhà cao tầng sầm uất, đôi đũa tre mộc mạc đã xuất hiện trên mâm cơm người Việt không biết từ bao giờ và trở thành nét đẹp truyền thống trong ẩm thực Việt. Đũa có đôi và phải tương xứng với nhau và với mâm với bát như âm với dương, như nam với nữ.

Cách cầm đũa của mỗi người cũng được cha mẹ tập tành từ nhỏ như việc luyện tập một kỹ năng. Dạy trẻ cách cầm đũa không chỉ giúp trẻ có thể ăn đa dạng món ăn với đũa mà còn giúp trẻ phát triển sự linh hoạt của đôi tay, kỹ năng phối hợp giữa tay-mắt.

Vì sao người Việt hay dùng đũa tre?

Ở những vùng quê Việt Nam, nhắc đến tre ta lại hình dung ra một hình ảnh thơ mộng, tre mọc khắp nơi, từ đầu đình cho đến sân nhà. Người Việt chúng ta khi trồng tre thường ít khi nghĩ về lợi ích kinh tế mà đa phần là để trang trí, thậm chí nó như trở thành vô thức vì hình ảnh lũy tre xanh là linh hồn, là đất nước quê hương, là một nét rất Việt Nam. Vì vậy cứ mỗi khi cầm trong tay đôi đũa tre, người dân Việt lại cảm thấy gần gũi và ấm áp. Đũa tre tuy đơn giản mộc mạc, nhưng thầm nhắc nhở con cháu Việt Nam trong mọi lúc về một nơi được gọi là “nguồn cội dân tộc”.

Lũy tre làng-linh hồn quê hương (Ảnh chụp tại Hoa viên nghĩa trang Bình Dương)

Ngày nay, ta thấy nhiều loại đũa xuất hiện trên thị trường được làm bằng nhiều nguyên liệu quí giá như vàng, bạc, ngà, mun,… dùng để chưng bày, hay xài vào các dịp lễ tết, còn hằng ngày các gia đình vẫn dùng đũa tre đơn sơ để ăn cơm theo truyền thống.

Đũa tre trong gia đình nào cũng giống nhau, như một nhịp cầu kết hợp người dân Việt với nhau được ví như bộ đồng phục mang ý nghĩa bình đẳng trên khắp cả nước. Trong kho tàng ca dao tục ngữ Việt nam nhiều lần chứng minh cho ta thấy về sự bình đẳng được biểu hiện qua đôi đũa qua văn chương. Trong một đôi đũa hai chiếc đũa bằng nhau biểu hiện cho sự bình đẳng trong đời sống giữa hai vợ chồng như trong – câu vợ chồng như đũa có đôi

Từ đó ta thấy rằng, người dân Việt Nam đã đi xa hơn với hình ảnh đôi đũa tre nói về sự bình đẳng, xem như là yếu tố không thể thiếu trong hôn nhân và tình bạn bền lâu. Điểm đặc biệt hơn là kho tàng Việt Nam còn dùng đũa để kể truyện như: để dạy con cháu hiểu về sự đoàn kết dùm bọc lẫn nhau trong câu truyện Bó đũa hay như câu tục ngữ – Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Đôi đũa nhỏ xinh, mộc mạc và giản dị đã đi vào văn hóa của người Việt từ thời xa xưa. Và nó cũng mang trong mình ý nghĩa khác nhau, những triết lý về đời sống con người từ lúc sinh ra cho đến khi trở về với đất mẹ, về mối quan hệ vợ chồng. Dù cho đời sống văn hóa ẩm thực ngày càng trở nên đa dạng với sự du nhập của các loại đồ ăn đến từ khắp nơi trên thế giới, nhưng người Việt chúng ta vẫn giữ gìn và tô đẹp hơn