Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đã yên giấc ngàn thu trước thềm năm mới Canh Tý (ngày 1 tháng Chạp năm Kỷ Hợi), hưởng thọ 95 tuổi. Sự ra đi của ông để lại nhiều tiếc thương trong lòng đồng nghiệp và người yêu nhạc.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý sinh năm 1924 tại Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống âm nhạc. Thời niên thiếu, ông theo học ở trường Quốc học Vinh. Sau đó đến năm 1945, ông tham gia Việt Minh, sáng lập và xây dựng Đoàn kịch thơ, kịch nói của Thanh niên Cứu quốc Nghệ An và bắt đầu sáng tác từ năm 1947.
Những bài hát đi sâu vào lòng người
Sinh thời, ông từng chia sẻ với anh em báo chí về bài hát đầu tiên mà ông sáng tác. Đó là bài “Ai xây chiến lũy” viết năm 1949. Đến năm 1950, ông làm trưởng đoàn, đi xây dựng Đoàn văn công của Sư đoàn 304. Ở thời điểm này ông đã sáng tác bản Dư âm – bản nhạc đã đưa tên tuổi của ông đến với công chúng yêu nhạc thời đó và mãi đến sau này. Nói về bản nhạc bất hủ này, nhạc sĩ cho biết: ông đã sáng tác trong một lần ghé thăm người bạn ở Quỳnh Lưu, Nghệ An. Khi đó, người vợ đầu của ông không may đã mắc bệnh qua đời nên bạn bè rất tích cực mai mối để ông sớm đi bước nữa.
Một trong số người bạn của ông có cô em gái 22 tuổi ở Quỳnh Lưu, Nghệ An, chưa chồng nên người bạn này muốn mời ông về nhà để cả hai có cơ hội gặp mặt. Trong chuyến về thăm đó, vào buổi nói chuyện, nhạc sĩ tình cờ bắt gặp ánh mắt trong trẻo, hồn nhiên của cô em gái vừa tuổi trăng tròn. Hình ảnh ấy đã làm xao xuyến trái tim chàng trai trẻ, trong một đêm trăng, ông đặt bút viết “Đêm qua mơ dáng em đang ôm đàn dìu muôn tiếng tơ…”.
Nói về tình cảm với người con gái trong bài hát Dư âm, ông kể sau này có gặp lại nhưng cô gái ấy đã có chồng.
Dư âm có thể xem là một bản tình ca sang trọng của tân nhạc Việt Nam. Ca khúc từng được nhiều người hát, trong đó cặp đôi diễn viên Kim Chung và Kim Xuân hát trong phim Kiếp hoa (1953) để lại nhiều dấu ấn trong lòng công chúng. Không chỉ có bài hát Dư âm mà sau này còn rất nhiều bài hát đã đi vào lòng người, đưa tên tuổi của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý trở thành cây đại thụ của nền âm nhạc Việt Nam. Những sáng tác nổi bật khác của ông như: Tấm áo chiến sĩ mẹ vá năm xưa, Người đi xây hồ Kẻ Gỗ, Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh, Mẹ yêu con, Dáng đứng Bến Tre… Ngoài ra, ông cũng sáng tác ca khúc dành cho thiếu nhi như: Màu áo chú bộ đội, Tôi là gà trống, Gà mái mơ… Ông còn được gọi là nhạc sĩ “ngành ca” với những ca khúc như: Cô đi nuôi dạy trẻ, Em đi làm tín dụng, Bài ca năm tấn…
NSND Kim Cương có nhiều kỷ niệm sâu sắc với nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý
Lời trong bài hát của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý không màu mè mà nhẹ nhàng, sâu lắng, dễ đi vào lòng người. Ông còn nổi tiếng với rất nhiều ca khúc ở nhiều thể loại khác nhau, nhưng có lẽ những bài hát viết về quê hương, con người và tình yêu lao động được yêu thích nhất như Dáng đứng Bến Tre, Tấm áo chiến sĩ mẹ vá năm xưa… Trong đó, hai bài hát Người đi xây hồ Kẻ Gỗ và Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh khắc họa được hình ảnh ý chí của người lao động cùng tình yêu đối với miền quê mà nhạc sĩ đã từng gắn bó.
Viết bài hát “Mẹ yêu con” dành tặng cho con gái
Chia sẻ trong đám tang của cha mình, Nghệ sĩ piano Nguyễn Thái Linh, con gái thứ của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý, cho biết dù những năm gần đây cha tôi chịu nhiều căn bệnh của tuổi già nhưng ông luôn lạc quan, yêu đời. Cô chia sẻ: “Một trong những ca khúc nổi tiếng của ba tôi là bài Mẹ yêu con. Đó là ca khúc ông viết dành tặng tôi, sau ngày mẹ sinh tôi, khi đất nước còn chìm trong bom đạn và mẹ đã không ít lần ôm tôi chạy tránh đạn bom.
Sau này mỗi khi bất chợt nghe ca khúc vang lên đâu đó, tôi đều khóc vì nhớ mẹ. Còn giờ đây, tôi sẽ không thể cầm được nước mắt khi nghe ca khúc này, khi nhớ về hai đấng sinh thành”.
Cô Thái Linh cũng chia sẻ thêm là nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý vốn rất yêu chiều cô. “Ngày tôi còn nhỏ, gia đình chúng tôi sống ở nhà tập thể 96 Phố Huế, Hà Nội. Khi đó, mỗi tối khi ngủ tôi rất hay đi vệ sinh nhưng lại sợ ra ngoài một mình. Mỗi lần như thế, tôi chỉ cần khều nhẹ là ba thức giấc dắt tôi đi. Lần duy nhất tôi thấy ba tôi khóc cũng là vì tôi. Đó là năm 1972, khi tôi có giấy báo trúng tuyển sang Nga học nhưng phải hoãn lại một năm vì một lá thư nặc danh, “tố” ba tôi thuộc nhóm Nhân Văn giai phẩm”!.
Ngoài nghệ sĩ Thái Linh, nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý còn cô con gái cả Nguyễn Thị Như Mỹ đang sống tại Hà Nội.
Rất nhiều nghệ sĩ, người yêu nhạc đã đến đám tang để tiễn đưa ông lần cuối. Một trong những nghệ sĩ đến dự đám tang của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý, NSND Kim Cương xúc động chia sẻ kỷ niệm: “Tôi nhớ mãi lần gặp ông trong chương trình Nghệ sĩ tri âm do tôi tổ chức nhằm trao quà cho nghệ sĩ nghèo và những nhạc sĩ đã có nhiều cống hiến cho âm nhạc nước nhà. Ông ngồi xe lăn đến tham dự, cầm tay tôi, ông xúc động nói: “Còn nhiều anh em nghệ sĩ sân khấu và các lĩnh vực cần giúp đỡ hơn tôi, cô hãy cho tôi nhường phần của tôi lại”. Rồi ông khóc! Trong những ngày cuối đời, tôi biết ông cô độc lắm, cứ nghe ai đến thăm thì ông vui hẳn lên. “Đời nghệ sĩ là như vậy, khi về chiều thì bao giờ cũng nhớ đến phút giây huy hoàng của mình. Ông dẫu sao còn may mắn hơn nghệ sĩ biểu diễn chúng tôi, nghĩa là còn có bài hát mình sáng tác để công chúng nhớ, còn nghệ sĩ khi rời xa sàn diễn, thì không thể diễn lại vai của mình”. Nghe tôi nói vậy, ông lại an ủi: “Cô là kỳ nữ trứ danh, có nhiều số phận gắn liền với sân khấu, Người nghệ sĩ cống hiến tài hoa thì đến thác vẫn được lưu danh” – Kỳ nữ Kim Cương xúc động.
Nguyễn Văn Tý là một trong 5 nhạc sĩ đầu tiên, cùng Nguyễn Xuân Khoát, Đỗ Nhuận, Lưu Hữu Phước, Văn Cao, thành lập nên Hội nhạc sĩ Việt Nam.
Với những đóng góp cho cách mạng, cho nghệ thuật nước nhà, nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đã được Nhà nước tặng Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Lao động hạng Nhì…
Năm 2000, nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho những đóng góp của ông văn học nghệ thuật cho các tác phẩm: “Mẹ yêu con”, “Vượt trùng dương”, “Bài ca năm tấn”, “Tấm áo chiến sĩ mẹ vá năm xưa”, “Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh”, “Dáng đứng Bến Tre”.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý nay đã an nghỉ giấc ngàn thu tại Hoa viên Nghĩa trang Bình Dương. Mộ của ông ở cạnh những người đã ra đi trước đó như nhạc sĩ Phạm Duy, đạo diễn Lê Dân, nhà văn Sơn Nam, giáo sư Trần Văn Khê, NSND Viễn Châu…
Dù không còn trên cõi đời nhưng những ca khúc của ông vẫn sống mãi trong lòng người yêu nhạc.
Giải thưởng Hồ Chí Minh do Chủ tịch nước tặng nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý
Tác giả: Thiên Kim
