Tiếc Nhớ Nghệ Sĩ Thanh Sang !

Nghệ sĩ Thanh Sang tên thật Nguyễn Văn Thu, sinh năm 1943 tại xã Phước Hải, Bà Rịa – Vũng Tàu. Gia đình bố mẹ Thanh Sang vốn làm nghề chài lưới, vừa nghèo khó lại khá đông con, Thanh Sang lại là con trai một. Chính vì thế gánh nặng gia đình tự nhiên trở thành một áp lực vô hình, khiến ông luôn phải tìm mọi cách đổi đời cho nhà bớt khó khăn.

Tuy không hưởng thụ chút “gien” nghệ thuật nào từ gia đình nhưng ngay lúc còn rất nhỏ Thanh Sang rất mê chuyện đàn hát. Ông thường học ca vọng cổ theo tiếng đờn của danh cầm Văn Vĩ trên đài phát thanh. Lúc đó, ông thường nhại lại các giọng của các nghệ sĩ như Thành Công, Chín Sớm, Út Trà Ôn nghe rất giống, được bà con xóm làng hết lòng khen ngợi, tán thưởng. Khi biết ca rồi, ông bèn năn nỉ mấy thầy đờn tập giùm mình những khi họ rỗi rảnh. Do nhà sống gần rạp cải lương Hải Lạc, có thời gian dài ông tìm vào “coi ké”, cứ xem miết rồi thuộc hết thảy các vai tuồng và bị cuốn hút theo nghiệp hát xướng lúc nào chẳng hay! Sau đó, ông xin phép bố mẹ cho đi theo và được ông bà bầu Hoàng Kỉnh, Ngọc Đán của đoàn cải lương Ngọc Kiều chấp nhận. Năm 1960, khi đoàn cải lương Ngọc Kiều trình diễn vở “Chiều đông gió lạnh về”, bất ngờ có một kép; phụ trong đoàn bị bệnh không thể diễn nên ông được đưa vào để hát thay; đồng thời đặt cho ông nghệ danh Thanh Sang. Khoảng 2 năm sau, một cơ duyên khác đã đến với Thanh Sang, lý do bởi khi ấy ở đoàn Ngọc Kiều, anh kép chánh là nghệ sĩ Hùng Cường vừa liên quan tới một vụ án đánh người bị cảnh sát bắt đi hầu tòa, nên Thanh Sang được chọn thế vai và con đường kép chánh của Thanh Sang bắt đầu từ đó. Tiếp theo, Thanh Sang được bầu Hoàng Kinh cho thủ diễn vai kép chánh Đông Nhật trong vở “Tuyết phủ chiều đông”. Ông diễn rất thành công và từ đó trở thành một kép chánh trong đoàn cải lương Ngọc Kiều.

Qua năm 1964, Thanh Sang chuyển về hát cho đoàn “Hoa mùa xuân” (sau đó đổi tên thành “Dạ lý hương”). Cũng trong năm này ông đã đạt đến đỉnh vinh quang khi đoạt chiếc Huy chương vàng giải Thanh Tâm, giải thưởng cải lương danh giá nhất ở thời điểm bấy giờ. Đó là vai Kim Mao Sư vương Tạ Tốn trong vở “Cô Gái Đồ Long”. Đây là một vai diễn tương đối khó, vì diễn viên bị mất đi một vũ khí diễn xuất lợi hại trên sân khấu là đôi mắt, nhưng buộc phải thể hiện được tính cách bi hùng của nhân vật. Và với giọng ca trầm buồn, đong đầy tâm sự nhưng chứa đựng một nghị lực phi thường của Kim Mao Sư Vương Tạ Tốn – Thanh Sang dường như mãi cho đến nay vẫn chưa có ai qua được. Mặc dù sớm có được sự thành công, rồi trở thành kép chính trong đoàn, nhưng phía sau những vinh quang đó Thanh Sang vẫn là anh kép hát “nghèo rớt mồng tơi” bởi lúc đó ông đang trong độ tuổi bị bắt quân dịch, không ai dám đặt bút ký cho một bản hợp đồng dài hạn.

NSƯT Thanh Sang và NSND Bạch Tuyết trong vở cải lương Kiều Nguyệt Nga

Và phải chờ tới vài năm sau nữa, để chính thức gọi là có sự nghiệp thành công rực rỡ, tạo được dấu ấn sâu đậm trong lòng người mộ điệu cải lương, có lẽ phải chờ đến khi Thanh Sang về đoàn Thanh Minh -Thanh Nga của bà Bầu Thơ, tức mẹ của cố nghệ sĩ Thanh Nga. Tại đây, tổ nghiệp dường như đã có ý đền đáp cho thái độ làm nghệ thuật nổi tiếng nghiêm túc của bà Bầu Thơ bằng cách ban phát cho đoàn hát của bà đôi “Kim Đồng Ngọc Nữ” Thanh Sang -Thanh Nga. Đôi bạn này biểu diễn thành công đến mức mà đến giờ, dù ai nói thế nào, tranh cãi ra sao, thì cứ hễ nhắc đến Thanh Sang là người ta lập tức nghĩ ngay đến Thanh Nga và ngược lại. Cùng với Thanh Nga, ông đã ghi dấu ấn sâu sắc trong lòng giới mộ điệu bằng những vai diễn để đời như vai Trần Minh (Bên cầu dệt lụa), Thi Sách (Tiếng trống Mê Linh), Lê Hoàn (Thái hậu Dương Vân Nga)… Cả hai người đều có chất giọng trầm buồn, đầy nội lực, cách ca diễn rất chừng mực và thái độ làm nghệ thuật hết sức nghiêm túc, cùng tạo ra những đỉnh cao nghệ thuật cho đến nay vẫn chưa thấy ai vượt qua được. Năm 1978, nghệ sĩ Thanh Nga bất hạnh qua đời, sự ra đi này là một tổn thất không gì bù đắp nổi đối với sân khấu cải lương, bởi đó là sự ra đi của một nữ nghệ sĩ tài sắc lưỡng toàn từng được mệnh danh là Nữ hoàng sân khấu. Thế nhưng mất mát cho cải lương còn ở chỗ: sự ra đi của Thanh Nga cũng khiến cho sân khấu cải lương mất một đôi bạn diễn Thanh Nga – Thanh Sang thuộc hàng “xưa nay hiếm”.

Năm 2001, Thanh Sang bị bệnh nặng tưởng không qua khỏi, sau đó phải vắng bóng trên sân khấu suốt hơn sáu bảy năm trời. Mãi đến năm 2007, được bạn bè và đồng nghiệp cổ vũ, hỗ trợ, giúp đỡ, Thanh Sang đã đứng ra tổ chức liveshow riêng mang tên: “50 năm một tình yêu nghệ thuật” tại Nhà hát lớn thành phố Hồ Chí Minh, do “Cải lương chi bảo” Bạch Tuyết trực tiếp làm đạo diễn. Lần “tái xuất giang hồ này” của Kim Mao Sư Vương Tạ Tốn càng khẳng định tính nghiêm túc trong nghề nghiệp của Thanh Sang. Được biết, khi ấy dù mọi người lo lắng sức khỏe không cho phép ông hát được trọn vẹn trên sân khấu, nhưng ông kiên quyết không hát nhép và tuyên bố: “ca trực tiếp thì dù có chết trên sân khấu cũng yên lòng, không điều gì phải hối hận!”.

Thời gian sau này, do bệnh tật và tuổi tác không cho phép nữa, Thanh Sang buộc phải ở nhà nhưng ông vẫn đọc sách mỗi ngày, tập thể dục, cũng như làm thuốc giúp người. Ông có một căn phòng riêng nho nhỏ trong nhà, nơi mà ông thường gọi vui là “nhà tù của tui”. Hàng ngày ông chỉ thích vào đó ôm lấy mấy cuốn sách hoặc xem ti vi các chương trình cải lương trên đài truyền hình hoặc trên băng đĩa. Ông luôn bảo rằng cần phải xem để biết em cháu mình nó diễn ra sao chứ, để biết nghệ thuật cải lương của mình đang đi tới đâu, đi về đâu…

Tôi nhớ có lần tới tìm thăm ông tại nhà riêng ở phường Hiệp Bình Chánh (quận Thủ Đức), ông đã bỏ ra cả giờ đồng hồ để tâm sự rằng ông đang ấp ủ một kế hoạch lớn nay mai sẽ cho bán hết nhà, bán đất, phần lớn dùng chia chác cho vợ con, số còn lại sẽ dùng mua vé máy bay, xin visa thị thực rồi vác balô đến một số nước. Ở đó ông sẽ tìm đến kiều bào người Việt mình và hát miễn phí cho họ nghe, khi nào hết tiền thì quay trở về. Ông cho biết ông luôn tin tưởng rằng nơi nào còn người Việt sinh sống, nơi đó sẽ còn niềm đam mê cho âm nhạc cổ truyền, cho cải lương. Tuy nhiên, khi sức khỏe dần yếu, Thanh Sang cũng nhận ra rằng, những hoài bão của ông chỉ là một giấc mộng khó thành. Thậm chí khoảng hơn một tháng trước khi phải nằm liệt giường, các đồng nghiệp và người quen vẫn nghe biết về một lão nghệ sĩ già nhưng cứ mặt mũi cứ hân hoan như trẻ con khi khoe đang chuẩn bị kế hoạch tổ chức chương trình kỷ niệm sinh nhật nhân tuổi 75 của mình. Thanh Sang còn dự định vào dịp Noel 2017 tới sẽ có đêm diễn quy tụ rất đông các bạn bè, đồng nghiệp thân thiết. Hôm ấy, ông nói rằng sẽ tái hiện hào khí của sân khấu Thanh Minh – Thanh Nga một thời qua các vở Tiếng trống Mê Linh, Bên cầu dệt lụa,Nửa đời hương phấn… Nhưng sau cùng những dự định ấy buộc phải khép lại khi ông nhập viện và rơi vào trạng thái hôn mê sâu do chứng xuất huyết não.

Nghệ sĩ Thanh Sang qua đời lúc 7 giờ 30 sáng ngày 21-4-2017. Dịp này, Ban Giám đốc Nghĩa trang Hoa viên Bình Dương đã quyết định dành tặng cho ông phần huyệt mộ trong khu mộ dành cho giới văn nghệ sĩ vì những công lao đóng góp to lớn cho nghệ thuật cải lương nước nhà….ª